Aksamitka

©

©Tagetes

 

Opis

Rodzina: Asteraceaeastrowate

Nazwa rodzaju pochodzi od imienia etrus­kiego boga Tagesa, który był synem Jupitera. Tages nauczył Etrusków haruspicy , tak nazywana jest sztuka wróżenia z wnętrzności zwierząt.

Do rodzaju należy około 50 gatunków jednorocznych i bylin. Nie­wiele roślin może rywalizować z tymi gatunkami jednorocznymi, gdy chodzi o łatwość uprawy, obfitość i długość kwitnienia. Rośliny są zwykle silnie rozgałęzione i mają naprze­ciwległe, pierzaste liście z wyraźnymi gruczołkami na blaszce. Karbowane kwiaty rozwijają się w ogromnych ilościach przez cale lato. Kwiatostany jakimi są koszyczki kwiato­we wyrastają pojedynczo na długich szypułkach lub są zebrane w baldachogrona. Zrośnięte list­ki okrywy koszyczka osadzone są w jednym szeregu. Aksamitki wydzielają silny, charakterystyczny, dla wielu osób nieprzyjemny aromat, przy czym najnowsze wyselekcjonowane odmiany są na ogół bezwonne.

W celach ozdobnych praktycznie uprawia się tylko trzy gatunki.

Tagetes erecta – aksamitka wzniesiona(wyniosła). Pochodzi z Meksyku. Gatunek osią­ga wysokość 45-75 cm. Ma mocno rozgałęzione, grube i bogato ulistnione łodygi. Liście są pierzastodzielne o odcinkach lancetowatych i o ząbkowanym brzegu. Koszyczki kwiatowe o średnicy 8 – 10 cm. Są w całości żółte. Kwitnie od lipca do późnej jesieni, po około 12 tygodniach od siewu. Ma jednak najkrótszy okres kwitnienia ze wszystkich gatunków. W uprawie znajdują się wyłącznie odmiany pełnokwiatowe. W zależności od odmiany rośliny różnią się wysokością jak i budową, stopniem wypełnienia, barwą oraz wielkością kwiatostanów. Ze wzglę­du na budowę kwiatostanów odmiany aksamitki wzniesionej(wyniosłej) dzieli się na odmia­ny typu:

  1. goździkowego – koszyczki zbudowane są w większości z kwiatów języczkowatych, a nieliczne kwia­ty rurkowate w środku kwiatostanu są małe i przykryte kwiatami języczkowymi.

  2. Chryzantemowego – koszyczki wypełnione wy­łącznie kwiatami rurkowymi.

Odmiany aksamitki wzniesionej są podobnie jak gatunek jednobarwne – w różnych odcieniach żółci lub pomarańczu. Stosunkowo niedawno pojawiły się odmia­ny o bardzo jasnych, prawie białych kwiatach, np. ‚Vanilla’.

Pod względem wysokości w uprawie mamy zarówno odmiany wysokie 60-90 cm, jak i bardzo wysokie 90-120 cm. Z nowszych odmian za cenne uważane są: ‚Alaska’ i ‚Mań in the Moon’ – cytrynowe, ‚Mary Helen’ – żółta, ‚Cupido’, ‚Titania’ i ‚Hawaii’ – pomarańczowe (‚Hawaii’ jest bezwonna). Coraz większą popularnością cieszą się odmiany karłowe (15-30 cm), zwłaszcza ze względu na swoją przydatność do uprawy pojemnikowej. Z najnowszych od­mian karłowych warto wymienić serie odmian heterozyjnych ‚Antigua’ (pierw­sze grupa odmian obojętna na długość dnia), ‚Excel’, ‚Inca’, ‚Lady’ czy ‚Discovery’.

Kupując odmiany tego gatunku- choć to trudne – to jeśli tylko się da wybieramy rośliny jeszcze bez kwiatów. Kwitnące rośliny mogą się źle przyjmować i w konsekwencji nie osiągniemy założonej wielkości zarówno rośliny jak i kwiatu.

Odmiany wysokie i bardzo wysokie można uprawiać na kwiat cięty, gdyż w wodzie zachowują trwałość do 2 tygodni.

Tagetes patula – aksamitka rozpierzchła. Także pochodzi z Meksyku i dora­sta do 15-60 cm. Ma również dość mocną w oglądzie budowę. Jej łodygi są często czerwono podbarwione a roślina ma mocny, ostry zapach liści. Koszyczki kwiatowe są nieco mniejsze niż u poprzedniego gatunku i osiągają średnicę 4-6 cm, są po­jedynczo osadzone na szypułkach. Kwiaty języczkowe są żółte z purpurową nasadą lub ciemnobrunatne z żółtym brzegiem, natomiast kwiaty rurkowe są żółte. Kwitnie od lipca do jesieni.

Odmiany uprawne różnią się wysokością roślin oraz stopniem wypełnienia, barwą i wiel­kością koszyczków kwiatowych. Kwiatostany mogą być pojedyncze, półpełne lub pełne oraz jedno-, dwu- lub rzadko trójbarwne. Wśród odmian o pojedynczych ko­szyczkach mamy i polskie odmiany ‚Stefi’ – słomkowożółta, ‚Gabi’ i ‚Zuza’ – złotomiodowe oraz dwubarwne ‚Ania’ i ‚Beata’ – obie karminowo-miodowe, a z za­granicznych Grupę Nana. W sklepach najczęściej pojawiają się odmiany osiągające wysokość do 25 cm. Tu obecnie najpowszechniej dostępna to Grupy Bonanza, Safari i Disco. Odmiany typowo karłowe czyli o wysokości 15-18 cm, to przede wszystkim nasze krajowe odmiany o pełnych kwiatach ‚Topaz’ -brzoskwiniowomiodowa, ‚Laura’ i ‚Parys’ – pomarańczowo-mahoniowe oraz ‚Pi­rat’ – orzechowo-ceglasto-kasztanowa. Z obcych odmian Grupy Petite i Boy z licznymi odmianami jedno- i dwubarwnymi.

Tagetes tenuifolia – aksamitka wąskolistna. Dziko rośnie w Meksyku, gdzie osiąga 60-70 cm wysokości. Ma bardzo silnie rozgałęzione, cienkie łodygi, a pierzastozłożone liście są znacznie bardziej delikatne niż u pozostałych gatunków. Koszyczki są wprawdzie małe, złożone tylko z 5 kwiatów języczkowych – złotożółtych lub szafranowych z czerwonobrunatną plamą u nasady i żółtych kwiatach rurko­watych lecz jest ich za to bardzo dużo . Koszyczki – inaczej jak u pozostałych odmian – zebrane są w baldachogrona. Kwitnie od lipca do jesieni. Uprawiamy praktycznie tylko odmiany niskie i o zwartym pokroju. Do najczęściej uprawianych należą ‚Gnom’ – mocno złotożółta, ‚Lulu’ – jasnożółta, ‚Ornament’ – czerwonobrązowa, ‚Tangerine Gem’ – jasnopomarańczowa, ‚Ursula’ – złoto­żółta z pomarańczową plamą u nasady oraz ‚Starfire Mix’ – mieszanka wielo­barwna.

W uprawie w większym stopniu niż gatunki znajdują się odmiany tych gatunków. Z uwagi na ich liczbę przyjęto poniższy podział na grupy.

1. Aksamitki afrykańskie – czyli odmiany pochodzące od T. erecta.

2. Aksamitki francuskie – czyli odmiany pochodzące od T. patula.

3. Aksamitki afro-francuskie – czyli odmiany uzyskane przez krzyżowanie T. erec­ta i T. patula. Mimo, że te mieszańce są najobficiej kwitnące to większość z nich jest sterylna, czyli nie wiąże nasion.

4. Aksamitki Signet – czyli odmiany pochodzące od T. tenuifolia.

Występowanie

Wszystkie znane gatunki występują w su­chych, gorących rejonach od Nowego Meksyku (USA) aż po Argentynę. Jeden gatunek pochodzi z Afryki.

Wysokość

Bardzo różna i uzależniona od gatunku i odmiany. Najniższe mają około 15 cm, a najwyższe nawet 120 cm.

Termin kwitnienia

Najczęściej od lipca do przymrozków.

Kolor kwiatu

Kwiaty języczkowate żółte, pomarańczowe lub brązowo-czerwone. Są jednobarwne, dwubarwne, a nawet trójbarwne.

Stanowisko

Najlepiej rosną w miej­scach słonecznych, ale można je posadzić także w półcieniu lecz będą z reguły wyższe i bardziej rozpierzchłe w pokroju.

Wymagania

Aksamitki są bardzo od­porne na niesprzyjającą pogodę(tylko w bardzo deszczowe lata może im grozić szara pleść na kwiatach) i o niewielkich wymaganiach uprawowych. Można je sadzić na każdej glebie, ale w miejscach jałowych i suchych ro­sną i kwitną znacznie słabiej. Z kolei przenawożenie, szczególnie azotem, sprzyja silne­mu wzrostowi lecz hamuje kwitnienie. Jeśli zwolniło się miejsce po innych roślinach, a mamy w innym posadzone zbyt gęsto można przesadzać nawet w okresie kwitnienia. Jeśli w okresie kwitnienia będzie długotrwała susza niepodlewane wprawdzie będą, ale kwitnąć będą skromnie. Nie warto zatem omijać je podlewając ogródek. Przy uprawie aksamitki wyniosłej warto po zakończeniu pierwszego masowego kwitnienia ogłowić rośliny bo jest szansa na uzyskanie drugiego masowego kwitnienia. Inaczej będziemy skazani na pojedyncze kwiaty na roślinie.

Rozmnażanie

Nasiona aksamitek wysiewa się na początku kwietnia. W temperaturze 18°C kiełkowanie trwa 7-14 dni. Po 3 tygodniach(siewki powinny mieć co najmniej 2 liście właściwe) siewki pikuje się do wielodoniczek. Aksamitkę powinno się uprawiać w dość niskiej temperaturze, czyli 16-18°C. W tydzień po pikowaniu temperaturę w nocy należałoby obniżyć do 14-15°C. Zatem postawienie ich na parapecie przy rozszczelnionym oknie nie będzie błędem. Uzyskamy tym sposobem sadzonki krępe, a nie wyciągnięte badylki. Aby uzyskać wcześniejsze kwitnienie aksamitek, a z braku szklarenki nie możemy ich wysiać pod koniec stycznia, należy po wzejściu siewek zapewnić im okres krótkiego dnia czyli nie więcej jak 12-13 go­dzin przez co najmniej 6 tygodni. Przy dobrej pogodzie – duża ilość światła- możemy sadzić już z dużym pąkiem. Od czwartego tygodnia po pikowaniu zaleca się cotygodniowe dokarmianie roślin nawozami płynnymi do roślin zielonych lub o zrównoważonym składzie. Dajemy maksymalnie 1/3 dawki zalecanej na opakowaniu. Przeciętnie uprawa rozsady od siewu do kwitnienia trwa 11-13 tygodni. Na miejsce stałe rozsadę sadzimy dopiero kiedy minie obawa przymrozków po wcześniejszym tygodniowym hartowaniu rozsady.

Choroby i szkodniki

Są odporne na cho­roby i szkodniki, przy czym najnowsze odmiany, pozbawione charakterystyczne­go zapachu, są często atakowane przez mszyce i mogą być porażane przez prze­noszone przez nie wirusy.

Uwagi

A propos tego zapachu aksamitki. Ponieważ jest on również nieprzyjemny, a nawet zabójczy dla wielu organizmów więc przy ścisłych selekcjach prowadzonych na terenach otwartych wysiewa się wokół tych poletek właśnie aksamitkę by chroniła przed np. mszycami jako, że upraw takich nie powinno się opryskiwać chemicznie. Dla usunięcia szkodliwych nicieni z gleby sieje się ją między uprawami przez kilka sezonów i plagę nicieni ma się z głowy.

O innym niż ozdobne zastosowaniu gatunków aksamitki oraz jak ten gatunek zdobyć można przeczytać pod linkiem http://rozanski.li/?p=1961

Na koniec jednak uwaga. Kupując rozsadę liczmy się z tym, że jej wysokość może być dużo niższa i bardziej rozkrzewiona niż by to wynikało z odmiany. Jest to jednak wynik stosowania retardantów. Nasiona zebrane(gatunek) mogą nam dać rośliny w rozmiarze i pokroju rośliny gatunkowej.

Advertisements

Jedna odpowiedź to “Aksamitka”

  1. dorkasz1 Says:

    Uwielbiam wszelkie odmiany tych „śmierdziuszków”. Nie wyobrażam sobie bez nich letniego i jesiennego ogrodu.


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: